آن بر اصول فکری و عاطفی محکم از دو طریق تحقق مییابد:
مبانی و بنیانهای اسلام در اساس یکی است و امت واحده نیز در عقیده و کتاب و مبدأ و معاد با هم مشترکاند. بنابراین، چنین اشتراک گستردهای اقتضا میکند که این امت در جزئیات نیز وحدت داشته باشند. وحدت در جزئیات مختلف یا نزدیک کردن آنها به هم، آرزوی بزرگی است که دانشمندان گذشتهمان ـ قدسالله اسرارهم ـ از آن غافل نبودند. شیخ طوسی، هزار سال پیش کتابی به نام الخلاف در فقه تطبیقی تألیف میکند و نیز علامه حلی به پیروی از شیخ همین مسیر را با تألیف التذکرة ادامه میدهد. در واقع، فقه تطبیقی همان هسته صالح برای رویانیدن وحدت فقهی و تکمیل وحدت شریعت است.
در دوره ما از حدود سی سال پیش گروهی از نخبگان دانشمند و مجاهدان بزرگ از سلک علمای اسلام دست به تأسیس «دارالتقریب بین المذاهب الإسلامیة» در شهر قاهره زدند که از جمله آنان علمای گرانقدری همچون استاد بزرگ مرحوم شیخ عبدالمجید سلیم و استاد مرحوم شیخ محمود شلتوت و مرحوم شیخ محمد محمد المدنی، رئیس دانشکده شریعت الأزهر، را میتوان نام برد؛ و نیز از دیگر دانشمندان بزرگ در لبنان و ایران و عراق باید از آیتالله سیدعبدالحسین شرفالدین و مرجع بزرگ شیعیان جهان، مرحوم آیتاللهالعظمی سیدحسین بروجردی، و استاد علامه شیخ محمدتقی قمی، دبیر دائم دارالتقریب، نام برد. این دارالتقریب، افزون بر خدمات گستردهاش، طرحی را آغاز کرده که قدمهای اولیه آن را مرحوم پدرم سیدصدرالدین صدر با تألیف کتاب خود موسوم به لواء الحمد برداشته است. این کتاب تلاشی بود برای جمعآوری تمام روایاتی که مسلمانانِ فرقههای گوناگون از پیامبر(ص) در زمینههای عقیدتی و دینی و احکام نقل کرده بودند، تا پس از قرآن کریم مرجع مسلمانان باشد. به عبارتی دقیقتر، این کتاب تلاشی بود برای وحدت سنت مطهر نبوی.
در این مدت هم برخی از بزرگان پژوهشها و کتابهایی درباره فقه مذاهب اسلامی تألیف و منتشر کردهاند. سپس دوره تألیف دایرةالمعارفهای فقهی فرارسید؛ دانشگاه دمشق تألیف الموسوعة الفقهیة و دانشگاه الأزهر موسوعة عبدالناصر للفقه الإسلامی را آغاز کرد. هماکنون نیز در دانشگاه کویت تلاشهای گستردهای برای تکمیل الموسوعة الفقهیة صورت میگیرد.
استاد بزرگ جناب آقای سیدمحمدتقی حکیم، رئیس دانشکده فقه در نجف اشرف، نیز کتاب ارزشمندی درباره مبادی عمومی فقه تطبیقی تألیف کرده است. ثمرات این تلاشهای سازنده، که در فتاوای فقهای مسلمان آن را میتوان دید، مؤید آن است که ما با عنایت خداوند به مرحله و نقطه نزدیکی از اتحاد فقهی رسیدهایم.
اینگونه تلاشها در موقعیتهای استثنایی مثل موقعیت ما در لبنان سازگاری بیشتری دارند و سریعتر به نتیجه میرسد. این کار با بسیج امکانات مشترک برای تحقق اهداف متنوع و مشترک شکل میگیرد که در حد خود دستاوردی است وحدتبخش. این تلاش مشترک به پیوند و همبستگی کارگزارانِ