یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ یَکْفِ بِرَبِّکَ أَنَّهُ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ شَهِیدٌ.[159]
همچنین، در برخی از احادیث، انسان عالَمِ اکبر معرفی شده است:
(تو گمان میکنی که جرم صغیر و کوچکی هستی، در صورتی که عالم بزرگ در وجود تو جای دارد. تو همان کتاب مُبینی هستی که بهوسیله حروف آن اشیای پوشیده آن ظاهر میشود.)[160]
و بار امانتـی را که تمامـی کائنات از حمل آن عاجـز و ناتـوان ماندند، انسان قدرت یافت تا بر دوش بگیرد: ( إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَن یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ کَانَ ظَلُومًا جَهُولًا لِیُعَذِّبَ اللَّهُ الْمُنَافِقِینَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِکِینَ وَالْمُشْرِکَاتِ وَیَتُوبَ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا.) [161]
تفسیر و تحلیل امانت در این آیه شریفه هرچه باشد، از مقوله دین باشد یا شناخت یا ولایت یا شرافت مسئولیت، اختصاص پذیرش آن به انسان اشارهای است به مقام بزرگ بشر و به کرامت بینظیر وی در پهنه جهان هستی.
مقام نبوت مقام رسالت الهی است. مقام دوستی، مقام تکلم با خداوند، مقام برگزیدگی، مقام محبت به پروردگار، مقام کلمةاللهی و خلاصه مجموعه مقاماتی است که به بشر اختصاص دارد. مقام نبوت برترین و شریفترین مقامی است که بهطور مطلق مخلوقی بدان دست یافته است: ( لَقَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَى الْمُؤمِنِینَ إِذْ بَعَثَ فِیهِمْ رَسُولًا مِّنْ أَنفُسِهِمْ.) [162] و در آیه دیگر میفرماید: ( وَلَوْ جَعَلْنَاهُ مَلَکًا لَّجَعَلْنَاهُ رَجُلًا وَلَلَبَسْنَا عَلَیْهِم مَّا یَلْبِسُونَ.) [163]
و بسیاری از آیات قرآنی دلالت دارد که خداوندِ سبحان رسولان خویش را با اوصاف و ویژگیهایی که برشمردیم، برگزیده است.
آنچه تاکنون ذکر کردهایم، نمونهای کوچک از تعریف انسان شریف و با کرامت است، و نیز تفسیر و تحلیل کوتاهی است از بزرگواری و کرامتِ او در شریعتِ اسلامی.
اکنون مناسب است که به پارهای تفاصیل و تعالیم بپردازیم که برای صیانتِ کرامتِ انسان در همه یا برخی از ابعادِ وجود او وضع شده است. اسلام به بحث درباره وجود انسان میپردازد و در تشریع احکام و وضع قوانین خود، بر اصلِ «کرامتِ انسان» اعتماد کرده و آن را محور قرار داده، و این اصل را هدفی بنیادین از اهداف دین و غایتی اساسی از غایات رسالت انبیا برشمرده است. اینک به بررسی پارهای از این تعالیم میپردازیم.
[159]«زودا که آیات قدرت خود را در آفاق و در وجود خودشان به آنها نشان خواهیم داد تا بر ایشان آشکار شود که او حق است؛ آیا اینکه پروردگار تو در همهجا حاضر است کافی نیست؟» (فصّلت،53)
[160]میبدی، حسین بن معین الدین، دیوان أمیرالمومنین، تصحیح مصطفی زمانی، چاپ اول: دارالإسلام للنشر، قم، 1411ق، ص175.
[161]«ما این امانت را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه داشتیم، از تحمل آن سر باز زدند و از آن ترسیدند. انسان آن امانت را بر دوش گرفت، که او ستمکار و نادان بود، تا خدا مردان منافق و زنان منافق و مردان مشرک و زنان مشرک را عذاب کند و توبه مردان مؤمن و زنان مؤمن را بپذیرد، که خدا آمرزنده و مهربان است.» (احزاب،72ـ73)
[162]«خدا بر مؤمنان اِنعام فرمود، آنگاه که از خودشان به میان خودشان پیامبری مبعوث کرد.» (آلعمران،164)
[163]«و اگر آن پیامبر را از میان فرشتگان برمیگزیدیم باز هم او را به صورت مردی میفرستادیم و این خلط و اشتباه را که پدید آوردهاند بر جای مینهادیم.» (انعام،9)